همایون شجریان

گزارش اختصاصی از مراسم چهلمین روز درگذشت زنده‌یاد پرویز مشکاتیان/ ندا حبیبی

homayounshajarian — Mon, 09 Nov 2009 15:29:18 GMT

عشق در دل ماند و یار از دست رفت

چهل روز گذشته است از آن نابه‌هنگام حادثه، آن تقدیر جان‌سوز... چهل روز از کوچ «سرو آزاد» هنر موسیقی ایرانی گذشته است. پنج‌شنبه ظهر که قدم به دیار نیشابور گذاشتم، از عمق جان به آب و خاک و مردمانی چنین هنرپرور افتخار کردم. نیشابوریان در گرامی‌داشت مشکاتیان عزیز سنگ تمام گذاشته بودند. «بیدادگر دستان» اینک آرام و صبور در میدانی نزدیکی مزار عطار و خیام آرمیده بود؛ اما سیل مشتاقان با شوری عجیب و غم مانایی در دل به سمت آرامگاهش قدم برمی‌داشتند. گویی با وجود گذشت چهل روز، هنوز هم کسی پرواز پرویز را باور نکرده است. با وجود عدم اطلاع‌رسانی، مردم از نقاط دور و نزدیک خود را رسانده بودند. جمعیت دریایی بود و من هم قطره‌ای از این دریا...

ساعت سه بعد از ظهر، همگان منتظر، یار غار مشکاتیان در راه است. از بلندگو نوای جاودانش بلند بود: «روز وصل دوست‌داران یاد باد / یاد باد آن روزگاران یاد باد» نگاه‌ها خیره بود به تابلوی منقوش به چهره‌ی مشکاتیان، با خطی سبزرنگ به این مضمون: «در چله‌نشینی پیوستن پرویز مشکاتیان، هنرمند جاوید موسیقی ایران به آستان جانان، حضور چشم ملت ایران، استاد محمدرضا شجریان را گرامی می‌داریم.» و نیک می‌دانید حضور شجریان نازنین، فرزند برومند خراسان در میان هم‌دیارانش چه غنیمت شیرینی‌ست. استاد شجریان به‌همراه فرزند خلفش، همایون، وارد محوطه شدند.

«سینه مالامال دردست ای دریغا مرهمی / دل ز تنهایی به‌جان آمد خدا را همدمی» ... بغضم شکفت و از دیدار «خسرو خوبان» در کنار مزار هم‌قطارش، مشکاتیان، اشک ریختم. خانواده‌ی مشکاتیان و شجریان حضور پررنگی داشتند. علاوه بر آوا و آیین که در چهره‌ی هر دویشان صبر و آرامی مشکاتیانی، نمایان بود؛ مادر پرویز مشکاتیان، خواهران و خواهرزاده‌هایش، برادر و برادرزاده‌اش و همچنین افسانه و مژگان شجریان و خواهر استاد شجریان و در نهایت فرخنده گل‌افشان نیز با بغضی که گاه به گاه می‌شکفت در جایگاه مخصوص نشسته بودند. کیوان ساکت، علیرضا جواهری، آرش حیدریان و تعداد کثیری از موسیقی‌دانان و هنرمندان خراسانی نیز آمده بودند.

ادامه‌ی گزارش، متن سخنان استاد شجریان و فایل صوتی آواز همایون شجریان در ادامه‌ی مطلب

دانلود موسیقی متن فیلم سینمایی «شهرآشوب»

homayounshajarian — Fri, 30 Oct 2009 14:29:18 GMT

موسیقی متن فیلـم سینمایی شهرآشوب
برنده‌ی جایزه‌ی سیمرغ بلورین بهترین موسیقی متن
از بیست و چهارمین جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم فجــر

آهنگ: محمدرضا درویشی
آواز: همایون شجریان

توضیح: هنرمند گرامی، خانم نگار بوبان، نوازنده‌ی عود گروه عبدالقادر مراغه‌ای در پیغامی برای وبلاگ نوشته‌اند که قطعات موسیقی متن فيلم «شهرآشوب» را نوازندگان ديگری (غير از كسانی كه در ضبط آلبوم آثار عبدالقادر مراغه‌ای همكاری كردند) نواخته‌اند و تنها فرد مشترک در گروه نوازندگان جناب آقای آرش شهرياری (نوازنده‌ی تنبور) است. ضمن عرض پوزش بابت این اشتباه، بدین وسیله اصلاح می‌گردد.

برای مشاهده‌ی مشخصات آهنگ‌ها و دانلود آنها به ادامه‌ی مطلب بروید...

هرگز ساز مشکاتیان را زمین نخواهم گذاشت/ سیامک آقایی

homayounshajarian — Thu, 29 Oct 2009 21:29:18 GMT

پرویز مشکاتیان در یک کلام هنرمندی است که از طریق ابزار موسیقی سنتی و دستگاهی ایران، به جرئت دارای بیشترین میزان ارتباط مردمی در میان هنرمندان هم‌عصر خویش است. مهر و عشقی که آثار مشکاتیان (به‌ویژه تصنیف‌های دهه‌ی ۶۰) در دل مخاطبان موسیقی سنتی – مردمی ایران به‌جا می‌گذارد، حاصل همین خصیصه‌ی یکتای «عامل ارتباطی» است. عاملی که اغراق نیست اگر بگوییم سبب آشتی خیل عظیم دورماندگان از قافله‌ی موسیقی سنتی با این مقوله بوده است.

تفاوت بارز او با سایر هنرمندان هم‌دوره‌اش در همین حجم ارتباط مردمی نهفته، در هنر و بینش او نسبت به سنت موسیقی ایران است که به مخاطب و شنونده‌اش، نگاه دیگری دارد. مشکاتیان به شنونده‌اش اعتباری می‌بخشد که به قصد عام‌پسند شدن یا مورد توجه بیشتر قرار گرفتن نیست؛ بلکه از بینشی حاصل شده که هنر را از آن مردم و توده‌ها می‌داند، نه صرفاً در دستان آگاهان و هنرشناسان. شاید بتوان گفت او در میانه‌ی راه خاص و عام ایستاده است و هنرش سعی در ایجاد پلی بین این دو دارد. می‌دانیم که این امر اگرچه شاید در ظاهر ساده به‌نظر برسد، اما به هیچ وجه کار آسانی نیست و پرویز مشکاتیان در این مورد یکی از بهترین‌هاست؛ چرا که مؤلفه‌هایی از هر دو را در کار خود نهفته دارد. به این معنی که هنر مشکاتیان از یک سو، سر در اعماق موسیقی دستگاهی، ریزه‌کاری‌ها، ظرایف و پیچیدگی‌های آن دارد و از سوی دیگر در اقیانوس گسترده‌ی «سلیقه ایرانی» غوطه‌ور است.

شکی نیست که بحث و بررسی درباره‌ی «پدیده مشکاتیان» در این مقال نمی‌گنجد و صرف برشمردن فهرست‌وار ویژگی‌ها، آثار و تأثیرات، بینش فرهنگی و... او نیازمند کار تحقیقاتی حجیم و اصطلاحاً «پژوهشکده‌ای» است. هنرمندی که چنین تأثیر شگرفی بر نسل خود و موسیقی معاصر داشته و از چنین خلاقیتی برخوردار بوده، قطعاً باید در پژوهشی گسترده و با حضور متخصصین رشته‌های گوناگون موسیقی و جامعه‌شناسی نقد و بررسی شود. بنابراین در این مجال کوتاه صرفاً به ذکر پاره‌ای از مشخصات و ویژگی‌های هنر استاد (در حد بضاعت محدود نگارنده) بسنده می‌کنیم. اما پیش از آن باید به این نکته اشاره کرد که آنچه در اینجا از ویژگی‌های موسیقایی مشکاتیان با دیگر اساتید (از جمله محمدرضا لطفی، حسین علیزاده و...) مقایسه می‌شود، ارزش‌گذاری این بزرگان و هنرشان نیست و فقط به منظور برجسته کردن این تفاوت‌ها در ذهن کسانی است که آثار این اساتید را محفوظ دارند.

بدون شک مهم‌ترین وجه مشخصه‌ی پرویز مشکاتیان سبک سنتورنوازی اوست. او (طبق اذعان هم‌نسلانش و دیگر نوازندگان سنتور) در سنتورنوازی تا حدودی تحت تأثیر محمد حیدری و داریوش صفوت بوده که خوشبختانه پس از طی سال‌های اولیه‌ی فراگیری ساز، کم‌کم به شیوه‌ی شخصی دست می‌یابد؛ به‌طوری که در همان دوران جوانی بهترین نوازندگی‌های خود را انجام می‌دهد و از آن مهم‌تر اینکه صدای سازش، شخصیت و رنگ و بوی مستقل خود را دارد که صرفاً تقلید قدما نیست.

در یک نگاه کلی در موسیقی ایران، مقام «استادی» به کسی اعطا می‌شود که اصولاً لحن و لهجه‌ی متفاوتی در بیان خود داشته باشد. چنین هنرمندی را می‌توان یک «هنرمند مؤلف» دانست. در غیر این‌صورت هنرمند، «جانشین» یا «مقلد» خوانده می‌شود. این یکی از پیچیده‌ترین مراحل سلوک در موسیقی ایرانی است که نه آموختنی است و نه یاددادنی. [ادامه‌ی مطلب...]

اثر جدید شجریان پسر با سازهای ابداعی پدر

homayounshajarian — Tue, 27 Oct 2009 20:29:18 GMT

همایون شجریان این روزها با همکاری مجید درخشانی مشغول کار بر روی اثری با استفاده از تمامی سازهای ابداعی محمدرضا شجریان است.

مجید درخشانی می‌گوید: «این فکر به ذهنم خطور کرده بود که اثری را با استفاده از تمامی سازهای استاد شجریان بسازم و از رنگ‌آمیزی و تنوع صدایی این سازهای جدید استفاده کنم که بالاخره پس از صحبت‌هایی که صورت گرفت قرار شد همایون این کار را بخواند. ما به‌طور تجربی شروع به ضبط این کار کردیم و در آن از تمامی سازهای زهی استاد مانند صراحی، صراحی باس، صراحی سوپرانو، کرشمه، صبوح، ساغر و بم‌ساز (تندر) بهره گرفتیم. تا کنون نیمی از این اثر ضبط شده است که به محض اتمام مراحل تولید آن راهی بازار خواهد شد.»

گفتنی‌ست بخشی از این قطعه در مراسم جشن ثبت جهانی ردیف‌های موسیقی ایرانی در خانه‌ی موسیقی برای حاضران پخش شد.

صراحی آلتو صراحی باس بم‌ساز (تندر)

منبع: خبرگزاری مهر +

گزارش تصویری از کنسرت استاد شجریان و گروه شهناز در آمستردام

homayounshajarian — Mon, 19 Oct 2009 19:44:18 GMT

کنسرت استاد محمدرضا شجریان و گروه شهناز به سرپرستی مجید درخشانی، چهارم مهرماه در شهر آمستردام هلند برگزار شد. گزارش تصویری این اجرا آماده شده که می‌توانید آن را در «تماشاخانه» وبلاگ ببینید. از این پس در «تماشاخانه» وبلاگ دوست‌داران همایون شجریان، عکس‌های مربوط به کنسرت‌ها، نشست‌ها و دیگر رخدادهای موسیقایی قرار می‌گیرد. توضیحات بیشتر در مورد چگونگی دریافت عکس‌ها را در بخش کناری تماشاخانه بخوانید.

همچنین شما می‌توانید عکس‌های جالب‌تان را در زمینه‌ی موسیقی به پیوست پست الکترونیکی به آدرس زیر ارسال نمایید تا با نام شما در تماشاخانه قرار گیرد:

| گزارش تصویری |
عکس‌ها: بهروز نوبخت

گزارش تصویری از کنسرت استاد شجریان و گروه شهناز در زوریخ

homayounshajarian — Wed, 14 Oct 2009 15:44:18 GMT

برای مشاهده‌ی بقیه‌ی عکس‌ها، ادامه‌ی مطلب را ببینید...

گفت‌وگوی رادیو فرانسه با استاد محمدرضا شجریان

homayounshajarian — Sun, 11 Oct 2009 07:29:18 GMT

کنسرت استاد محمدرضا شجریان در پاریس، در تالار تاریخی «کازینو دو پاری» روز دوشنبه ۲۱ سپتامبر اجرا شد. جایی‌که بزرگترین ستاره‌های هنر آواز جهان در دویست سال گذشته صدای خود را به گوش دوست‌داران‌شان رسانده‌اند. پیش از آغاز کنسرت و به درخواست استاد شجریان، جمعیت حاضر در سالن با یک دقیقه سکوت یاد استاد پرویز مشکاتیان را گرامی داشتند. همچنین تصویری از مشکاتیان با روبان سیاه در کنار نوازندگان به چشم می‌خورد.

شهلا رستمی از رادیوی بین‌المللی فرانسه گفت‌وگوی نسبتاً مفصلی را با استاد ترتیب داده که در زیر می‌توانید فایل صوتی مربوط به این گفت‌وگو را دریافت نمایید. مدت زمان این فایل صوتی حدود ۲۳ دقیقه است.

کیفیت بـالا کیفیت پایین
حجم: ۱۰.۶ مگابایت حجم: ۲.۷۹ مگابایت

یادنامه‌ی پرویز مشکاتیان در روزنامه‌ی اعتماد

homayounshajarian — Fri, 02 Oct 2009 01:59:18 GMT

به یاد استاد مشکاتیان روزگـار با او چـه کرد شاهرخ تویسرکانی	به بهانه‌ی درگذشت پرویز مشکاتیان دیدی آخـر تنها ماندی به درد مهدی میرمحمدی
نگاهی به آثار پرویز مشکاتیان یادگـار خـون سـرو... بهراد توکلی	گذری کوتاه بر شیوه‌ی نوازندگی پرویز مشکاتیان مرثیه‌ای فنی برای یک سنتورنواز آروین صداقت‌کیش
سوگ‌سرودی برای پرویز مشکاتیان محمدرضا شفیعی کدکنی	تکنوازی زیر باران پرویز کلانتری
نمی‌توان از حافظه‌ی زمان سوءاستفاده کرد کیوان فرزین	مردی چو برق حادثه برخاست ایمان پاک‌نهاد
پرویز مشکاتیان در گفت‌وگو با حمید متبسم موسیقی تنهاست	وقتی واژه‌ها از معنا تهی می‌شوند دکتر صادق طباطبایی
و اینک برای میلاد تو بـه چمــن‌زار بیـا محمدرضا درویشی پرویز مشکاتیان از دیدگاه یک رفیق او خود گفته بود... محمدرضا لطفی	به احترام پرویز مشکاتیان ژالـــه خــــون شـــــد احمد مسجدجامعی

دوستان دستی که کار از دست رفت/ علی میرزایی

homayounshajarian — Sun, 27 Sep 2009 13:29:18 GMT

خبر ناگهانی بود. بی‌مقدمه... همه چیز در دل و جان‌مان فرو ریخت. موسیقی ایران در سوگ یکی از مشاهیرش گریست. یکی از چاووشیان ترک یاران قدیم گفت. آنچه اما با شنیدن خبر وداع خالق جاودانه‌های این سی سال برای ما باقی ماند، مشتی غم بود و کوهی از حسرت. دهانی تلخ که توان آه کشیدن هم نداشت و کمری که زیر بار این درد جانکاه به ناگاه خم شد. همه‌ی ما شوکه شدیم... خبر پرواز همیشگی استاد بزرگ و موسیقی‌دان جاودانه‌ی ایران باورکردنی نبود. مشکاتیان خود سیمرغ تیزپرواز موسیقی ما بود. هر بار با مضراب‌های سنگین و آبگینش به ما درس پرواز می‌داد. او خود مرغ خوش پر و بالی بود که هر بار بر تارک آسمان نوایی می‌نوشت تا همیشه و همیشه بر سینه‌ی این سقف بلند به یادگار بماند. اما ما را چه شده که این‌بار پرواز او را باور نمی‌کنیم؟ گویا تاب تحمل این پرواز برای ما غیرممکن است. مشکاتیان رفت و ما ماندیم با خلواری از آرزو. با سیلی از اندوه و با بی‌کرانی از خاطره و احساس. در این سال‌ها بزرگان بسیاری از عرصه‌ی موسیقی ایران را از دست داده‌ایم و این بار نیز موسیقی ایران چه مظلومانه با «سرو آزاد» خود وداع می‌کند. چه غمگنانه...

از چه باید گفت؟ از کدام نوا؟ از کدام خاطره و از کدام لحظه؟... از آن مضراب‌های پر و سهمگین که چون اکسیر، جان را تازه می‌کرد و روح و دل را سراسر متوجه خویش می‌ساخت و وجود انسان را سوار بر موجی از حس سرمستی ارضا می‌کرد؟ از آن روایت‌گونه‌های زلال و خالص که در پیش‌درآمدهایش روان بود و ذهن را به تفکر وامی‌داشت و غم و شادی‌هامان را همراه می‌شد و روایت‌گر؟ از آن شورهای بی‌همتای تصنیف‌ها و چهارمضراب‌ها که همان‌قدر ناگهانی بر جان‌مان می‌نشست که از دل و جان مشکاتیان بیرون می‌آمد؟ و یا از آن جواب آوازهایی کامل و یگانه که همه چیز انسان را در بر می‌گرفت و می‌کشید و می‌کشید تا ناخالصی جان را چون پوسته‌ای چروکیده و خشک از بیخ و بن جدا کند؟ و هزاران حیف و صدهزاران دریغ که مشکاتیان چه زود رفت. گویی خواست تا این خداحافظی ناگهانی‌اش تلنگری باشد بر همه‌ی ما. بر ما که گاهی هر آنچه از زیبایی و بزرگی داریم را از یاد می‌بریم. بر ما که هنرمندان‌مان را تا زمانی‌که هستند ارج نمی‌نهیم. تا هستند همه‌ی توان‌مان را برای گله‌ها و شکایت‌ها و حتی دشمنی‌ها به‌کار می‌بندیم و وقتی می‌روند صورت‌مان خیس می‌شود و همه به تکاپو می‌افتیم و چه تکاپوی دروغینی. چه اشک‌های بی‌ثمری. این درسی که مشکاتیان خواست با وداعش به ما بدهد نباید بی‌ثمر بماند. باید بزرگان را از عمق جان ارج نهیم. اگر گاهی اختلاف‌نظری هم با آنها داریم چرا باید آن را در جهت کوبیدن و دشمنی کردن به‌کار بگیریم و بعد در دگر روزهایی، چنین اشکِ بیهوده بریزیم؟ اشک‌هایی ناپاک... و ما چه دیر به خود می‌آییم. وقتی بزرگان‌مان می‌روند، یکی از پس دیگری.

«مشکاتیان» تنها یک نام نیست؛ هنر مشکاتیان تنها در لحظاتی که خوش می‌نواخت خلاصه نمی‌شود. یاد و خاطره‌ی ما از مشکاتیان تنها به سال‌های خلق آن آثار یگانه محدود نیست. مشکاتیان، ساز و آوای سه دهه است که همراه شب و روز ماست؛ در خانه، سفر، در غم، شادی، در زمستان و بهار. مشکاتیان ستاره‌ی نخست ذهن موسیقایی ما بود. تمام این سال‌ها نه تنها بر آثار او گرد فراموشی ننشست؛ بلکه جاودانه‌هایش بیش از پیش صیقل خورد تا حالا بعد از این همه سال آثار او همه چیز ما باشد؛ بر فراز موسیقی ایرانی. بی‌رقیب و با اقتداری بی‌همتا ایستاده و دوست‌داران نواهای پاک و ذهن‌های تشنه را سیراب می‌کند و این چشمه همچنان بی‌درنگ می‌جوشد. از همین‌روست که مشکاتیان زنده است. مگر «بیداد» مختص به یک دوران و یک دهه و یک ملت است؟ مگر این شاهکار جاودانه فراموش‌شدنی است؟ بیداد هر روز بیش از بیش بر زبان‌ها و جان‌ها روان خواهد بود. «آستان جانان»، «جان عشاق»، «نوا»، «دستان»، «قاصدک» و «سرّ عشق» و... . چه کسی نام‌های بزرگ‌تر از این ها را سراغ دارد؟! مگر این کوه‌های استوار و قله‌های عظیم از یاد می‌روند؟

مشکاتیان، این اعجوبه‌ی تاریخ موسیقی ایران با همین نام‌های بزرگی که خلق کرد همواره زنده و استوار خواهد بود. مگر برای ما روزی خواهد بود که یکی از این آثار را نشنویم؟ مگر سفری خواهد بود که با یکی از این جاودانه‌ها همراه نباشد؟ مگر کلاس درس موسیقی‌ای خواهد بود که سخنی از این آثار در آن به میان نیاید؟ ما و نسل ما نخستین افرادی هستیم که با این آثار بی‌بدیل روز و شب می‌گذرانیم. زمانه می‌گردد، روزها و شب‌ها از پی هم می‌آیند. بهار، تابستان، پاییز، زمستان و باز بهار و زمستان و بهار و زمستان... . ما می‌رویم. نسل‌ها می‌آیند و می‌روند و تا ابد دوست‌داران هنر ایران، از این چشمه‌های خشکی‌ناپذیر سیراب می‌شوند.

خاطره‌ی مشکاتیان و تمام این شاهکارهای بی‌بدیلی که خلق کرد، برای دوست‌داران شجریان به گونه‌ی دیگری‌ست؛ چرا که بهترین آوازهای شجریان در همان سال‌های درخشان همکاری با مشکاتیان خلق شد و ما با همان آثار شجریان را شناختیم و تا زمانی‌که زنده‌ایم، محصولات آن همکاری را اوج آثار شجریان می‌دانیم . از «رزم مشترک» و «ایرانی» تا «دود عود». از «شیدایی» تا «صبح است ساقیا» و «جان جهان» تا «قاصدک». گویی این آخرین هم‌صدایی شجریان و ساز مشکاتیان، خود حکایت غم‌های مشکاتیان بود. غم‌هایی که سال‌ها بعد او را کم‌کار کرد و رمقش را گرفت. غم مردم، غم بی‌مهری‌ها و قدرناشناسی‌ها. غم و رنج دانستن ندانستن‌ها. و حالا این «قاصدک» چه تلخ پرواز کرد در آستانه‌ی «خزان»:

برو آنجا که بود چشمی و گوشی با کس
برو آنجا که تو را منتظرند
قاصدک
در دل من همه کورند و کرند
دست بردار ازین در وطن خویش غریب...

هم‌صدایی این دو سال‌ها در تار و پود خاطرات زندگی همه‌ی ما تنیده و در رأس تمام این خاطرات نام بزرگ مشکاتیان می‌درخشید و می‌درخشد. و حالا چه بد می‌اندیشیم و با چه حسرت عظیمی، آه بر دل می‌نشانیم که چرا بعد از آن همه سال که از قطع همکاری شجریان و مشکاتیان گذشت، فرصتی دست نداد تا باز... چه حسرت بی‌کرانی و چه آرزوهای بی‌سرانجامی. باید نشست و تماشا کرد موسیقی ایرانی در سال‌های آینده با این ضایعه‌ی بزرگ چه خواهد کرد؟ چگونه به راه خویش ادامه خواهد داد و آیا رمقی باقی خواهد بود برای سایر اساتید تا این میراث بزرگ را از این ناهموار گذرگاه تاریخ به سلامت عبور دهند؟ آیا یاران دیرین مشکاتیان تاب تحمل این «درد مشترک» را دارند؟ شاید «دشوار زندگی» این بار برای اهالی موسیقی ایرانی آسان نگردد و شاید فرصت عبرت برای ما از دست رفته باشد... ترس و نگرانی از آینده‌ی موسیقی‌مان سراسر وجود را در بر می‌گیرد و بر خود می‌لرزیم که مبادا...

عشق در دل ماند و یار از دست رفت دوستان دستی که کار از دست رفت

وداع مشکـاتیـان با آواز همــایــون

homayounshajarian — Thu, 24 Sep 2009 10:29:18 GMT

گزارش اختصاصی وبلاگ دوست‌داران همایون شجریان: صبح امروز دوم مهرماه، مراسم تشییع پیکر نوازنده و آهنگساز بزرگ موسیقی ایران، شادروان پرویز مشکاتیان در میان استقبال باشکوه مردم هنرشناس و قدردان برگزار شد. این مراسم که از ساعت ۱۰ صبح و در مقابل تالار وحدت آغاز شده بود، هم‌دردان بسیاری را با خود همراه کرده بود که بعضی از شهرستان‌های دور و نزدیک و برخی از نقاط مختلف تهران آمده بودند تا برای آخرین بار با پرویز مشکاتیان وداع کنند. مشتاقان این اسطوره‌ی موسیقی ایرانی، از نخستین ساعات صبح امروز، با جامه‌های مشکی بر تن و عکس‌های استاد در دست، در خیابان شهریار گرد هم آمده بودند تا او را بدرقه کنند.

در ابتدای برنامه و به‌دلیل ازدحام جمعیت، اندکی ناهماهنگی و بی‌نظمی پدید آمد؛ ولی با درخواست‌های مکرر عباس سجادی، مجری برنامه، همگی حاضران به احترام پرویز مشکاتیان سکوت کرده و آماده‌ی شنیدن صحبت‌های سخنرانان مراسم شدند. پیش از آغاز سخنرانی‌ها، ابتدا پیامی از جانب استاد حسن کسایی، نوازنده‌ی شهیر نی قرائت شد:

ديروز شهريار فريوسفی و امروز پرويز مشكاتيان! هر لحظه خبری می‌رسد از رفتن ياری و من در اين ميان مانده‌ام به چه كاری؟ خبر كوتاه است؛ اما جانكاه... فيروزه‌ای كه از ديار نيشابوری به انگشتری ما رسيد و امروز كه اشكی به ياد يار از دست رفته و و آهی برای آنها كه امروز مانده‌اند، می‌ريزيم.

و سپس استاد حسین علیزاده، همکار قدیمی مشکاتیان، چند کلامی پیرامون این فاجعه‌ی دردناک سخن گفت:

شايد پرويز اين دلگرمی را ساليان سال در وجود تک‌تک شما حس كرده بود. برای من راحت نيست درباره‌ی كسی حرف بزنم كه امروز در ميان ما نيست؛ هر چند كه همه‌ی ما معتقديم پرويز نمرده است. آثار او و ياد او جاودانه است و معتقدم از بزرگترين ويژگی‌های او زلال بودن موسيقی‌اش بود كه در دل مردم می‌نشست و بی‌شک اين بزرگترين مرحله برای يک هنرمند است كه آثارش بر دل مردم بنشيند. با پرويز از دوران نوجوانی زندگی كرديم و باور نخواهيم كرد كه امروز اين زندگی از دست رفته است. او روح خود را فشرده كرد تا عصاره‌ی وجودش اهميت يابد. پس ما با او وداع نمی‌كنيم؛ زيرا شما به‌عنوان پشتيبانان موسيقی دل ما را گرم نگه می‌داريد تا ما راه خود را ادامه دهيم. اگر شما نبوديد، شايد اين موسيقی تا امروز خاموش شده بود.

پس از علیزاده، داریوش پیرنیاکان، نوازنده‌ی تار و سخن‌گوی خانه‌ی موسیقی با خواندن شعری، سخنش را آغاز کرد: «رفتی و رفتن تو آتش نهاد بر دل / از كاروان چه ماند جز آتشی به منزل» و ادامه داد:

پرويز را از نوجوانی می‌شناختم. چهارده، پانزده سال با هم همنوايی كرديم و بعد در دانشگاه تهران و مركز حفظ و اشاعه‌ی موسيقی و در ادامه در گروه «عارف» سازهايمان را كوک كرديم تا زيبايی‌هايی را كه مشكاتيان می‌آفريد، به صدا درآوريم. از اين‌روست كه از لحظه‌ی شنيدن اين خبر تا به الآن در شوک و ترديد هستم و باور ندارم كه پرويز از ميان ما رفته باشد. او هميشه جاودانه است و با زيبايی‌هايی كه در موسيقی آفريده، هيچ‌گاه از ياد ما نخواهد رفت. پس نيازی به معرفی او نيست، چون در اين جمع كسی نيست كه او را نشناسد. اما، امروز فرصت آن است تا دردهای يک جامعه‌ی هنری بازگو شود. امروز اين سؤال مطرح است كه چرا مشكاتيان در اوج پختگی و سازندگی و توانايی كه برای ساخت قطعات جديد داشت، بايد خانه‌نشين شود و چرا بايد هنرمندان در گوشه‌ی منزل خود دق كنند؟ چرا متوليان به وضع اسف‌بار موسيقی چاره نمی‌كنند و چرا اين وضعيت مثل خوره به جان موسيقی‌دانان و هنرمندان می‌افتد تا آنها را گوشه‌نشين کند؟ چرا او در اوج پختگی نبايد كارهايش را ادامه دهد؟ در واقع او وضعيت موسيقی و جايگاه آن را مناسب نمی‌ديد و به همين دليل مشتاقانش سال‌ها از او كار جديدی نشنيدند و اين بی‌شک به مسائل پيچيده‌ی فرهنگ امروز موسيقی ما برمی‌گردد.

به اعتقاد پیرنیاکان، پرویز مشکاتیان نیازی به معرفی ندارد و درباره‌ی ویژگی‌های او سخن گفتن، توضیح واضحات است؛ اما باید به دنبال عواملی گشت که موجب «گوشه‌گیری، سکوت و مرگ» مشکاتیان شد. محمدرضا درویشی، آهنگساز و یار دیرین مشکاتیان هم سخنان پیرنیاکان را در همان جهت پی گرفت و گفت:

بسیاری از موسيقی‌دانان نسل ما امروز خانه‌نشين هستند و خيلی‌ها فرصت هنرنمايی ندارند؛ چون وقتی صحنه را از هنرمند بگيرند، دق‌مرگ خواهد شد. پرویز مشكاتيان نمرد، او به قتل رسيد و نه به‌دست يک شخص، بلكه توسط شرايط ناجوانمردانه‌ی فرهنگی كه چند نسل در كشور ما حاكم بوده است و اگر ما بخواهيم دنبال مسئولان اين قتل بگرديم، جای كندوكاو بسياری‌ست. آيا مديران فرهنگی در اين دهه يک قدم برای موسيقی برداشته‌اند؟ اين اتفاق مگر در دوره‌های بسيار كوتاهی رخ داده باشد. مثلاً اولين اركستر سمفونيک خاورميانه در دوره‌ی پرويز محمود در همین تالار وحدت تشكيل می‌شود؛ اما اين اركستر امروز به چه روزی افتاده است؟ از آن زمان كدام هنرستان موسيقی تشكيل شده است؟ پس اين سؤال مطرح است كه جای حمايت مسئولان از موسيقی و موسيقی‌دانان چه می‌شود؟ اين صندلی‌های چرک كه مخصوص موسيقی‌ كشور در نهادهای مختلف است، هيچ خدمتی به موسيقی نكرده است هیچ، چوب هم لای چرخ موسیقی گذاشته است، و در اين ميان بزرگ‌مردی چون پرويز مشكاتيان می‌ميرد و اين سؤال مطرح می‌شود كه چه بر او گذشته كه او در این سن دق‌مرگ می شود؟ چه اتفاقی در موسيقی ما در حال شکل‌گیری است؟ آيا فرهنگ موسيقی ايران‌زمين برای مديران اهميت دارد؟ آيا هر روز كه يكی از بزرگان موسيقی مقامی در گوشه‌ی خانه‌اش دق می‌كند، كسی درباره‌ی آنها حرفی می‌زند؟ آيا ما امروز بر سر خاک حاج قربان‌ها می‌رويم و حواس‌مان به غلامحسين سمندری كه در حال مرگ است، هست؟ اين مرگ‌ها برای چه كسی مهم است؟ اينكه امروز بياييم در اينجا جمع شويم و بگوييم او استاد بزرگی بود، كافی نيست. زيرا اين جريان هم‌چنان ادامه دارد.

سخنان هوشمندانه، شجاعانه و بجای درویشی این بار به‌جای «صلوات» با تشویق گسترده و تأییدآمیز حضار مواجه شد. در این لحظه «آیین»، فرزند و یادگار استاد مشکاتیان به سختی و با اندوه فراوان به بالای سکو آمد و با بغض تکان‌دهنده‌اش از همگی حضار خواهش کرد به هنگام تشییع پیکر پدرش همچون او ساکت و نجیبانه رفتار کنند. اما بخش کلیدی و تأثربرانگیز مراسم را همایون شجریان، فرزند استاد آواز ایران رقم زد که علی‌رغم اندوه و بغض فراوان بلندگو را به دست گرفت و گفت: «از خودم چیزی ندارم که قابل پرویز را داشته باشد، یکی از آثار خودشان را اجرا می‌کنم.» اشکش را از گوشه‌ی چشم پاک کرد و شروع به خواندن تصنیف زیبای «قاصدک» از ساخته‌های مشکاتیان بر روی شعر مهدی اخوان ثالث کرد و انصافاً با وجود درد و غمی که آشکارا در صدایش نهفته بود، به‌خوبی از عهده برآمد:

قاصدک! هان چه خبر آوردی
از كجا وز كه خبر آوردی
خوش‌خبر باشی اما
گرد بام و در من بی‌ثمر می‌گردی
انتظار خبری نيست مرا
نه ز ياری، نه ز ديّار و دياری باری...

پیش از سخنرانی آخر، داریوش پیرنیاکان از شورای شهر و شهرداری نیشابور هم تشکر کرد و اقدام آنها را در همکاری برای خاکسپاری مشکاتیان در جوار مقبره‌ی عطار، شجاعانه و قدرشناسانه خواند.

آخرین سخنرانی اما جالب‌ترین قسمت بود؛ جایی که محمدحسین ایمانی خوشخو، معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اندکی پس از شروع سخنانش با دست زدن و سوت‌های ممتد و اعتراض‌آمیز مردم نکته‌سنج و باریک‌بین مواجه شد و حتی خواهش‌های ملتمسانه‌ی مجری برنامه هم کارگر نیفتاد و کار به هو کردن آقای معاون وزیر کشید! مردم به سخنان ایمانی خوشخو وقعی ننهادند و او با وضعی حقارت‌آمیز و خفت‌بار سخنان خود را در میان هیاهوی حاضران به اتمام رساند. بغض مصنوعی و اندوه ساختگی‌اش هم کمکی به او نکرد؛ هرچند ادعا کرد «من هم از شما هستم!»، اما مردم نپذیرفتند.

حضور هنرمندان سرشناس موسیقی در این مراسم بسیار چشم‌گیر بود. محمد سریر، حسن ریاحی، نصرالله ناصح‌پور، عباس خوشدل، پری ملکی، هادی منتظری، بهمن رجبی، جمشید محبی، حسین پرنیا، داود گنجه‌ای، کامبیز گنجه‌ای، بیژن، پشنگ، اردشیر و اردوان کامکار، سعید فرجپوری، بهداد بابایی، مسعود شعاری، کیوان ساکت، شهرام میرجلالی، شروین مهاجر، علی جهاندار، صدیق تعریف، قاسم رفعتی، سیدعبدالحسین مختاباد، حسام‌الدین سراج، حمیدرضا نوربخش، سالار عقیلی، سینا سرلک، علیرضا شاه‌محمدی، علی قمصری، علی بوستان و... دیگر هنرمندان حاضر در این مراسم بودند.

گزارش‌های تصویری:

فرهنگ و آهنگ: { بخش اول | بخش دوم } | خبرگزاری ایسنا: { بخش اول | بخش دوم } | خبرگزاری مهر: { بخش اول | بخش دوم | بخش سوم } | خبرگزاری فارس | خبرگزاری ایرنا | خبرگزاری ایلنا | خبرگزاری ایسکا | خبرگزاری برنا | باشگاه خبرنگاران جوان | جام‌جم آنلاین | مردمک | تحریر