اين روزها، تركش تنش‌های سياسی به دست‌اندركاران حوزه‌ی فرهنگ هم برخورد می‌كند و طبيعتاً به سوی چهره‌های مطرح‌تر، تركش‌های اساسی‌تری پرتاب خواهد شد. ماجرای مطلب تند روزنامه‌ی «كيهان» عليه محمدرضا شجريان را نيز می‌توان در اين باب ارزيابی كرد. مطلبی كه شكايت شجريان عليه كيهان را به‌دنبال داشت.

محمدحسين آقاسی، وكيل استاد آواز ايران درباره‌ی علت انجام اين شكايت به «اعتماد ملی» می‌گويد: «مدت‌ها بود كه استاد شجريان به صداوسيما تذكر می‌دادند كه آثار ايشان را بدون اجازه از شبكه‌های مختلف پخش نكنند، كتباً هم نامه نوشتند؛ اما صداوسيما به اين خواهش ايشان ترتيب ‌اثر نداد. در نتيجه استاد شجريان در گفت‌وگو با يكی از شبكه‌های بين‌المللی، در اين‌باره دوباره صحبت كردند كه اين صحبت‌ها منجر به انتشار مقاله‌یی عليه ايشان در شماره‌ی روز ۱۴ تيرماه سال جاری در بخش خبرهای ويژه روزنامه كيهان شد. من شخصاً نمی‌توانم درک كنم چطور يک هنرمند محبوب و ملی كه اصلاً هم چهره‌یی سياسی نيست و فقط علاقه‌مند نيست كه آثارش از شبكه‌های مختلف صداوسيما پخش شود، «وطن‌فروش» ناميده شود. اين مسئله خجالت‌آور است و استاد هم از اين مسئله بسيار رنجيده‌خاطر و ناراحت‌اند. به همين دليل هم تصميم گرفتند از روزنامه‌ی كيهان شكايت كنند. روز چهارشنبه اين شكايت طرح شد، قطعاً دادگاه به اين شكايت رسيدگی خواهد كرد.»

ماجرای شكايت شجريان از كيهان چند روز پس از اعلام طرح شكايت او از صداوسيما منتشر شد كه به‌زعم آقاسی به اعتراضات و خواهش‌های شجريان بی‌توجهی كردند: «به‌رغم درخواست‌های مكرر استاد از صداوسيما، اين سازمان در جريانات اخير، با ساختن كليپ‌هايی از خيابان‌ها و تصاوير اشخاصی كه مورد علاقه‌ی ايشان نبودند، از صدای ايشان بهره‌برداری غيرمجاز كردند. اين تصاوير به‌عنوان تبليغات تلويزيونی و توجيه اعمالی كه مورد قبول بسياری از مردم نبود، تهيه و روی آنها از سرودهايی از استاد استفاده می‌شد كه مربوط به دوره‌ی اوليه‌ی انقلاب بودند، به‌نحوی كه بينندگان اين تصاوير اين‌گونه برداشت می‌كردند كه استاد همسو با بخشی از حكومت و در واقع به‌عنوان تأیيدكننده‌ی آن تصاوير از پخش آنها رضايت دارد. به همين دليل هم به من مراجعه كردند و از من خواستند تا در اين زمينه اقدام جدی به عمل آيد.»

بنا به گفته‌ی آقاسی با وجود درخواست شجريان پخش صدای او، كماكان از شبكه‌های مختلف راديو و تلويزيون ادامه داشت و با وجود اعتراضات فراوان به اين مسئله ترتيب اثر داده نشد: «من تاريخ پخش تمام اين سرودها را يادداشت كرده‌ام. آخرين مرتبه پخش كليپ‌هايی با صدای استاد از تلويزيون هم به زمان بازگشت پنج نفر از ايرانيان بازداشت‌شده در موصل عراق به كشور مربوط می‌شود.» اما صرف طرح شكايت از صداوسيما و كيهان شايد بيشتر يک حركت نمادين از سوی شجريان قلمداد شود تا شكايتی كه انتظار برخورد با متهم را در برداشته باشد. آقاسی در اين‌باره می‌گويد: «در مورد روزنامه‌ی كيهان، صرف‌نظر از اينكه استاد قصد داشتند حركت ناشايست اين روزنامه را با اين شكايت تقبيح كنند، به احتمال بسيار قوی در اثر طرح موضوع در رسانه‌های مختلف، دادگاهی تشكيل خواهد شد. اما آنچه در سابقه‌ی شكايت از كيهان به آن برخورده‌ام، محكوم شدن اين روزنامه به جريمه‌ای معادل ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان بوده است. البته اگر كيهان از انتشار اين مطلب عذرخواهی كند، از شكايت صرف‌نظر خواهيم كرد. اما درباره‌ی شكايت از صداوسيما بايد بگويم كه شكايت ما عليه معاونت راديويی صداوسيما و با ذكر اين نكته كه "هر كسی كه نسبت به پخش اين آثار در صداوسيما دستور داده"، به دادسرای كاركنان دولت ارائه شد. در حال حاضر، بازپرس پرونده كتباً از صداوسيما خواسته تا مجوز پخش آثار شجريان را اعلام كند. چون اگر مجوزی نداشته باشد كه ندارد، طبق ماده‌ی ۲۳ قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان بين ۳ تا ۶ سال حبس در انتظار كسانی است كه مسئوليت پخش اين آثار را به عهده دارند.» اما نكته‌ی اساسی اينجاست كه شبكه‌های مختلفی در عرصه‌ی راديو و تلويزيون مشغول فعاليت‌اند و هر برنامه‌ای هم تهيه‌كننده‌ای دارد كه خودش تصميم می‌گيرد چه قطعاتی در برنامه‌اش پخش شوند. در نتيجه كار پيدا كردن متهم به‌صورت شخصی كار بسيار سختی خواهد بود؛ اما آقاسی به مسئله‌ی ديگری اشاره می‌كند: «بعد از طرح شكايت، بررسی‌های زيادی در اين‌باره كرده‌ايم و می‌دانيم كه بخشی در صداوسيما وجود دارد كه مركز موسيقی و سرود صداوسيمای جمهوری اسلامی ايران نام دارد و پخش يا عدم پخش هر گونه موسيقی با موافقت كتبی اين بخش به زير مجموعه‌ها اعلام می‌شود. بنابراين در حال حاضر بالاترين مقام مرتبط با اين بخش تحت تعقيب قرار خواهد گرفت. چرا كه اگر مسئول اين بخش حق اجازه‌ی پخش اين آثار را صادر نكند، هيچ‌يک از تهيه‌كنندگان و كارگردانان شبكه‌های مختلف حق استفاده از آنها را ندارند.» اما اگر اين آثار دوباره از صداوسيما پخش شدند، چه بايد كرد: «فعلاً درصدد صدور دستور موقتی برای جلوگيری از پخش صدای ايشان در شبكه‌های مختلف هستيم؛ اگر اين روند غيرقانونی هم ادامه پيدا كند، تأثيری در ميزان مجازات نخواهد داشت.»

شجريان فقط اجازه‌ی پخش «ربنا» را صادر كرده و بنا به گفته‌ی وكيلش تا زمانی كه وضعيت قلب واقعيت‌ها در صداوسيما صورت می‌پذيرد. به پخش ساير آثارش از شبكه‌های مختلف آن رضايت نخواهد داد. 

منبع: روزنامه‌ی «اعتماد ملی»، شماره‌ی ۹۷۷، یکشنبه ۴ مرداد ۸۸