همایون شجریان - یادی از استاد نـاصــر فرهنــگ‌فــر

» جمعه بیست و چهارم خرداد 1387، ساعت 15:31

سخن از هنرمند خلاق ساز تنبک است: شادروان ناصر فرهنگ‌فر ؛ این ملودی‌پرداز ساز ریتمیک ایران چه به لحاظ تکنیک و چه از لحاظ اخلاق، نامی نیکو از خویش بر جای نهاد و رهرو پاکیزه‌ای بود در مسیر پیشکسوت خود، استاد «حسین تهرانی». وی هنرمندی خوش‌تکنیک بود و با این حال، به‌قول استاد آواز «خلوت گزیده»ی این هنر به حساب می‌آمد.

استاد فرهنگ‌فر و عده‌ای دیگر از همکاران و هم‌دوره‌ای‌هایش بر پایه‌ی پایه‌گذاری‌های مرحوم تهرانی، ابتکارهایی بدیع را صورت دادند و ساز تنبک را به لحاظ زیبایی‌شناسی و نغمه‌پردازی به اوج رساندند ؛ با ابداعاتی در حیطه‌ی ضدضرب‌ها، جمله‌بندی‌ها و در هم آمیزی ریتم‌های مختلف.

این نوازنده‌ی خوش‌فکر از تواضع و اخلاق وارسته‌ای برخوردار بود و تأثیر این خط مشی اخلاقی و فروتنی ایشان بر شاگردانش از جمله «همایون شجریان» مشهود می‌باشد ؛ چرا که تأثیرپذیری مستقیم و غیر مستقیم در امر «استاد و شاگردی» مسئله‌ای اجتناب‌ناپذیر است.

نکته‌ی بارز در کار ناصر فرهنگ‌فر را می‌توان قریحه‌ی شکوفا و توان بداهه‌پردازی او ارزیابی نمود. در زمانی که از بیش از نیم‌قرن پیش به این سو، بحث داغ و آرمانی «شخصیت و اعتبار دادن به ساز تنبک» مطرح گردید، استاد فرهنگ‌فر از جمله کسانی بود که در عمل و اجرا این دیدگاه را تحقق بخشید ؛ و نمونه‌ی اصلی آن هم همین بداهه‌پردازی و همراهی دوش‌به‌دوش با بداهه‌نوازان قدرتمند می‌باشد.

هنرمند فقید، فرهنگ‌فر، در برخی همنوازی‌هایش با دیگر موسیقی‌نوازان، به چنان اوجی می‌رسید که نوازنده را منقلب و متأثر نموده و این بار ساز آن نوازنده بود که می‌بایست تنبک فرهنگ‌فر را دنبال کرده و همراهی نماید. باید توجه داشت که همین همراهی درست و هماهنگ یک تنبک‌نواز با یک بداهه‌نواز، به‌خودیِ خود، امری دشوار و حساس می‌باشد ؛ پس آن وقت چقدر تحسین‌برانگیز خواهد بود اگر یک نوازنده‌ی تنبک به چنان استقلال و توانمندی‌یی رسیده باشد که همه‌ی قابلیت‌های نهفته در این ساز را به کار اندازد و با خلق بداهه‌ی نغمات، نوازنده‌ی همراه را در مسیر انتخابی خود قرار دهد.

زنده‌یاد ناصر فرهنگ‌فر مجموع این هنرنمایی‌ها و طرز تفکرها، مرحوم فرهنگ‌فر را صاحب «شیوه و سبک» خاص خود گردانید که تا به‌حال رهروان زیادی هم داشته است. همایون شجریان یکی از این شاگردان و دنبال‌کنندگان «شیوه‌ی فرهنگ‌فر» در عرصه‌ی تنبک‌نوازی است که مستقیم و غیر مستقیم متأثر از این شیوه می‌باشد. هر چند که همایون شجریان (در مصاحبه‌ی اختصاصی‌اش با این وبلاگ) اظهار نموده است که در عرصه‌ی تنبک، به‌جز شیوه‌ی استاد فرهنگ‌فر، به‌طور غیر مستقیم از دیگر اساتید و نوازندگان تنبک نیز بهره برده و به اصطلاح «از هر خرمنی گلی چیده است».

اتفاقاً باید گفت چنین طرز فکری برای هنرمند، یک امتیاز محسوب می‌گردد ؛ چرا که بهره‌مندی از نقاط قوت کار دیگران و دوری جستن از تفکر یک‌بعدی و غیر آزاد منشانه، در رشد و تعالی و تنوع هنری کار هنرمند بسیار مؤثر خواهد بود ؛ و تأثیر این تفکر مثبت در کارهای همایونِ جوان و امثال او نمایان می‌باشد.

و اما خدا رحمت کند مرحوم ناصر فرهنگ‌فر را که با استنباط‌های شخصی خویش در کنار استفاده از محضر اساتیدی نظیر «برومند» و به‌دنبال آن آشنایی و استغراق بیشتر در اصالت‌های موسیقی و ادوار قدیم، به هنر خویش عمق و کیفیت بیشتری بخشید. باید دانست که هر گاه در طول تاریخ، یک تنبک‌نواز در کنار پرداختن به ساز تخصصی خویش، حداقل با یک ساز ملودیک دیگر هم آشنا گشته و همچنین بر ردیف‌ها و سنت‌های موسیقی تسلط پیدا نمود ؛ به‌دنبال آن در کار خویش نیز تبحر بیشتری پیدا کرده و نامش ماندگارتر گردید. به‌عنوان نمونه می‌توان از تنبک‌نوازانی نظیر استاد حبیب سماع حضور (که نوازنده‌ی سنتور هم بود)، سید حسن (نوازنده‌ی سه‌تار)، عیسی آقاباشی (دستگاه‌دان و مسلط به گوشه‌های ردیف) و عبدالله دوامی نام برد.

به‌هر حال، مجموع آشنایی با سنت‌های تاریخی و اِعمال خلاقیت‌های شخصی، عامل اثر بخشی است که شادروان فرهنگ‌فر در طول حیات خویش به آن جامه‌ی عمل پوشاند، و مهم‌تر از همه در کنار تکنیک از محتوا و کیفیت کار خویش نیز غافل نماند...

دانلود کنید و بشنوید...