مناجات مثنوی افشاری

آواز: محمدرضا شجریان
گوینده: امیر نوری
شعر: مولانا

| دانــلــود |
حجم فایل: ۱.۴۸ مگابایت

لینک کمکی ۱ | لینک کمکی ۲

چنانچه لینک اصلی دانلود دچار مشکل شد، از لینک‌های کمکی استفاده فرمایید.

برای دانلود مناجات «ربنا» اینجا را کلیک نمایید.

آلبوم موسیقی «رندان مست»، تازه‌ترین اثر استاد محمدرضا شجریان با نوازندگی گروه شهناز و آهنگسازی مجید درخشانی، به‌زودی منتشر می‌شود. رندان مست نخستین آلبوم استاد آواز ایران به‌همراهی گروه جوان شهناز است. این اثر در دستگاه همایون و با اشعاری از سعدی، حافظ، مولانا و ملک‌الشعرای بهار خلق شده است.

قطعات آلبوم رندان مست، همان بخش اول کنسرت تابستان ۱۳۸۷ در تالار وزارت کشور است که البته در کنسرت پاییز، در بخش دوم اجرا شد. آلبوم با پیش‌درآمدی از مجید درخشانی آغاز شده و به‌قطعه‌ی «زنگ شتر» در دستگاه همایون و برگرفته‌شده از ردیف میرزا عبدالله می‌رسد. سپس ساز و آوازی با غزل حافظ با مطلع «چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست / سخن‌شناس نه‌ای دلبرا خطا اینجاست» را می‌شنویم. در میانه‌ی این آواز تصنیف «چشم یاری» ساخته‌ی استاد شجریان با شعر حافظ و تنظیم مجید درخشانی قرار گرفته و پس از آواز نوبت به تصنیف قدیمی «باد صبا» ساخته‌ی حسام‌السلطنه با شعر ملک‌الشعرای بهار می‌رسد. مجید درخشانی این تصنیف را تنظیم کرده است. آواز شوشتری با غزل سعدی، چهارمضراب بیداد ساخته‌ی درخشانی و ساز و آوازی دیگر با شعری از سعدی قطعات دیگر آلبوم هستند و در نهایت تصنیف «رندان مست» به آهنگسازی مجید درخشانی با غزل مولانا آخرین قطعه‌ی آلبوم است.

در این اثر، مژگان شجریان (سه‌تار)، رامین صفایی (سنتور)، حسین رضایی‌نیا (دف و دایره)، شاهو عندلیبی (نی)، سینا جهان‌آبادی و کاوه معتمدیان (کمانچه)، حامد افشاری (قیچک باس)، مهرداد ناصحی (قیچک آلتو)، حمید قنبری (تمبک)، سحر ابراهیم (قانون)، محمدرضا ابراهیمی (بربت)، مهدی امینی (رباب و بم‌تار)، رادمان توکلی و مجید درخشانی (تار) می‌نوازند.

جدیدترین آلبوم شرکت دل‌آواز توسط آرمین کارباف در استودیو «دیلمان» ضبط شده و بنا به گفته‌ی سایت شجریانی‌ها، قطعات آوازی اثر، حاصل ضبط زنده‌ی کنسرت پاییز ۸۷ است. همچنین محمدعلی رفیعی، مدیر روابط عمومی شرکت دل‌آواز به خبرگزاری ایلنا گفته آثاری كه در اين آلبوم منتشر می‌شود، در تور اروپايی محمدرضا شجريان نیز به‌صورت زنده اجرا خواهد شد. اين آلبوم به‌صورت كاست و سی‌دی، به‌زودی در بازار موسیقی منتشر خواهد شد.

پیش‌درآمد

بوی ماه رمضان را از همین حالا می‌توان استشمام کرد. ماه رمضان و لحظه‌های شیرین پای سفره‌ی افطار و شنیدن یک نوای آشنا و دوست‌داشتنی... ربنا. ربنایی که دیگر پاره‌ی جدایی‌ناپذیر این ماه شده و حتی تصور رمضان، بدون ربنا حس گم‌کردن چیزی را به آدمی القا می‌کند. تو گویی رمضان و ربنا با هم‌اند و هر یک، دیگری را در ذهنت تداعی می‌کند. این روزها اما پیرامون همین مناجات خاطره‌انگیز، اخبار و اقوال گوناگونی به راه افتاده و شاید مهم‌ترین خبر سرویس‌های فرهنگی-هنری روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها و سایت‌های خبری به‌گونه‌ای با «ربنا»ی استاد شجریان مرتبط است.

با توجه به نزدیک شدن به ماه رمضان و نیز صحبت‌های مختلفی که این روزها درباره‌ی ربنا صورت می‌گیرد، خالی از لطف ندیدم که پرونده‌ی کوچکی برای دعای ربنا در وبلاگ قرار دهم. دعایی که بنا به گفته‌ی استاد، هدیه‌ای است به ملت ایران.

این پرونده ابتدا با مقاله‌ای از پیروزه روحانیون، خبرنگار سایت «خبرآنلاین» آغاز می‌شود که در مطلب خود به شرح اجمالی آنچه در این چند هفته میان استاد شجریان و سازمان عریض و طویل صداوسیما رخ داده، می‌پردازد و موضوع را از منظر حقوقی نیز بررسی می‌کند. سپس دو یادداشت پیرامون «ربنا» خواهید خواند که اولی را سیدابوالحسن مختاباد، نویسنده و پژوهشگر موسیقی، سال پیش در روزنامه‌ی «همشهری» نگاشته و امروز با تغییرات و اضافاتی در روزنامه‌ی «خبر» به چاپ رسیده است و دومی نوشته‌ی امیرحسین مدرس، بازیگر و مجری تلویزیون است. در ادامه مطلبی قدیمی از سایت گفت‌وگوی هارمونیک را انتخاب کردم که مربوط به چهار سال پیش است و به بررسی فنی مناجات ربنا می‌پردازد. بازخوانی این مقاله هم خالی از لطف نیست. و در پایان هم می‌توانید فایل صوتی مناجات ربنا را دانلود کنید و متن عربی آن را به‌همراه ترجمه‌ی فارسی بخوانید.

فهرست مطالب

همه‌‌ی بگومگو‌ها درباره ربنای شجریان/ پیروزه روحانیون

خرم آن نغمه که مردم بسپارند به یاد/ سیدابوالحسن مختاباد

ربنا نغمه‌ای آسمانی‌ست/ امیرحسین مدرس

نگاهی موسیقایی به ربنا/ سجاد پورقناد - علی نجفی ملکی

دانلود مناجات ربنا

بعضی پدیده‌ها غیر از نقش خود، نقش‌های دیگری هم پیدا می‌کنند؛ بنا به گذر زمان یا شرایطی که در آن قرار می‌گیرند. مناجات «ربنا» هم از آن دسته پدیده‌هاست که غیر از اینکه مناجات‌نامه‌ای باشد که بندهایش از آیه‌های قرآن کریم انتخاب شده، برای ایرانیان نقشی نمادین هم دارد. سال‌های سال است که ربنا یعنی ماه مبارک و ماه مبارک رمضان بی‌ربنا چیز بزرگی کم دارد. خیلی‌ها افطار ماه مبارک را در کشورهای دیگر تجربه کرده‌اند؛ حتی در کشورهایی مثل عربستان، امارات، عراق، سوریه، لبنان و ... که ماه مبارک رمضان رنگ و بویی ویژه دارد هم افطارهایشان برای ایرانیان بوی غربت دارد.

شاید چون گوش و دل ما ایرانی‌ها از بچگی با نوای ربنا و مثنوی افشاری پیش از اذان انس گرفته و بی‌شنیدن آن‌ها انگار افطار، افطار ماه مبارک رمضان نیست. روزگار و شرایط مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ... رنگ تغییر بر همه چیز می‌پاشد. اما همیشه مؤلفه‌ها و یادگارهایی هستند که نه تنها رنگ تغییر و حذف نمی‌پذیرند، که روزبه‌روز جایگاهشان در دل مردم محکم‌تر می‌شود. غزل‌های حافظ شیرازی، نوروز باستانی، دعای «یا مقلب القلوب»، سرود «ای ایران»، آینه و شمعدان سر سفره‌ی عقد، انار و هندوانه‌ی شب یلدا، لباس عزای سیاه و ... همه و همه از آن دسته‌اند. جریانات سیاسی، تحولات فکری و عقیدتی، شرایط مالی و اجتماعی و حتی جنگ هم نمی‌تواند آن‌چه را که برای مردم شده و به دلشان نشسته از ذهن و زندگی همه بشوید. تجربه نشان داده حتی اگر مردم مجبور باشند در ظاهر از بسیاری از تعلقاتی که بخشی از زندگی‌شان را کامل می‌کند دست بردارند، در خفا هم شده پایبندی‌شان به آن‌ها را حفظ می‌کنند.

ربنا به‌دلیل ساختار ملودیک، صدای منحصربه‌فرد و آمادگی حنجره‌ی آقای شجریان و از همه مهم‌تر پخش شدنش در طول ۳۰ سال اخیر و همراه سفره‌ی افطار مردم ایران بودن، خودبه‌خود به اثری در سطح ملی تبدیل شده است. شاید این خصلت یک ملودی یا اثری در سطح ملی است که باید تمامی‌ ذائقه‌ها را دربرگیرد تا بتوان شمولیت ویژه‌ای به آن بخشید. ویژگی نغمه‌هایی این‌گونه در این است که تکرار آنها نه تنها اسباب آزردگی خاطر نمی‌شود، بلکه همانند فولادی است که با هر بار صیقل آب‌دیده و جلایافته‌تر می‌شود و تلألو و درخشندگی بیشتری می‌یابد.

آثاری چون «ای ایران»، ساخته‌ی زنده‌یاد روح‌الله خالقی، «مرغ سحر» ساخته‌ی مرحوم نی‌داوود و نیز در حوزه‌ی موسیقی مذهبی و آیینی، اذان مرحوم مؤذن‌زاده اردبیلی و نیز ربنای شجریان یا مثنوی افشاری ایشان که به مثنوی پیچ هم معروف است‌، ‌از جمله آثاری است که می‌توان به آن صبغه‌ی ملی داد.

آقای شجریان این اثر را برای درس و به‌صورت آزمایشی خوانده بود و نه برای پخش و از قرار از جمله افرادی که سهمی جدی در تولید و پخش آن بر عهده داشتند، ‌زنده‌یاد صبحدل بود که یکی دو سال قبل بدرود حیات گفتند. مرحوم صبحدل کار را می‌شنوند و به‌رغم آنکه صدابرداران می‌گویند این ضبط اصلی نیست و آزمایشی است، ایشان که از خود اذانی مسحور‌کننده برجای نهاده است و خود ردیف‌دان و صداشناسی قابل بود، ‌می‌گوید شجریان دیگر بهتر از این نخواهد خواند. خود شجریان درباره‌ی چگونگی تولید این کار می‌گوید «من ربنا را برای پخش نخوانده بودم، برای درس (دادن) خواندم و یکی دو نفر از خوانندگان، آن را فرا‌گرفتند و در استودیو ضبط کردیم. یک روز قبل از ماه رمضان نوار را دادم. بعد دیدم ربنا را با صدای خودم پخش کردند. تلفن زدم و گفتم چرا پخش کردید؟ گفتند: تیر از کمان در رفت!» (راز مانا، ص. ۲۰۰). نکته‌ی جالب توجه این‌که آقای شجریان در این گفت‌وگو نقل می‌کنند که سه الی چهار ماه کلاس درس گذاشتند و همه‌ی دعاها را خواندند و پسندیده است که دست‌اندرکاران صداو سیما در آرشیوها بگردند که اگر از این آثار چیزی ضبط شده است، آن را پخش کنند.

روح ماه مبارک رمضان سال‌هاست با اذان مؤذن‌زاده اردبیلی و ربنا و مثنوی افشاری استاد شجریان گره خورده است. این آثار متعلق به مردم است. متعلق به هیچ سازمان و نهاد و ارگانی نیست و حتی به آقای شجریان هم تعلق ندارد. ربنا کاملاً یک اثر ملی محسوب می‌شود که نه‌تنها در داخل ایران که در خارج از کشور هم ایرانی‌ها با شنیدن این اثر متحول و منقلب می‌شوند و حال خوشی به آن‌ها دست می‌دهد. حداقلش این است که به یاد خاطراتشان می‌افتند؛ به‌خصوص کسانی‌که در خارج از کشور هستند.

اگر بخواهیم مدعی شویم که این آثار به مردم ربطی ندارد و پخش نخواهد شد، مثل این است که سی‌وسه پل را اثر ملی ندانیم یا بگوییم کوه دماوند متعلق به یک سازمان است؛ هیچ‌کس حق ندارد به آنجا برود و هیچ‌کس نباید از آن عکس بگیرد. اثر ملی تعریف خاص خودش را دارد. پیوند خوردن یک اثر با دل و جان و ذائقه‌ی مردم از شرایط اولیه‌ی ملی شدن آن است. البته هر اثری که پدید می‌آید در درجه‌ی اول باید دید شرایط پدید آمدنش چه بوده، صاحب‌اثر در چه حالی آن را پدید آورده و قلب و روحش متوجه چه معنایی بوده است. خیلی‌ها قرآن می‌خوانند، ولی تلاوت بعضی از قاریان بیشتر به دلمان می‌نشیند. چون قاری در حال قرائت حال ویژه‌ای دارد که آن را به مستمعش منتقل می‌کند. من تصور می‌کنم ربنا هم در چنین شرایطی خوانده شده. خیلی مناجات‌های دیگر در ماه مبارک رمضان از رادیو و تلویزیون شنیده‌ایم؛ چه به‌صورت تک‌خوانی و چه به‌صورت جمع‌خوانی. ولی می‌بینیم در عین زیبایی، تأثیر ربنا را ندارد. دلیل دیگر این اقبال از سوی مردم این است که ربنا برای مردم خاطره شده است. ما هیچ‌وقت نمی‌توانیم خاطره را از ذهن مردم بشوییم و در آن تصرفی بکنیم. چون سیال است و حتی در اختیار خود شخص هم نیست. این است که من تصور می‌کنم اگر تصمیم ‌بگیرند این آثار را پخش نکنند به‌نوعی سطحی‌نگری و شتاب‌زدگی دچار شده‌اند. حتی خود آقای شجریان هم نمی‌توانند نسبت به این کارها ادعای مالکیت کنند. چون این دو اثر دیگر برای ایشان نیست و به مردم ایران تعلق دارد.

ربنا تلفیقی از الحان و مقامات ایرانی و عربی است که البته الحان ایرانی‌اش بیشتر غلبه دارد. به همین دلیل است که بر دل ما ایرانیان نشسته است. ما هر چه تلاوت قرآن شنیدیم در دستگاه و الحان عربی بوده است، ولی اذان مؤذن‌زاده اردبیلی و ربنای آقای شجریان، کلامشان عربی است و مقامشان ایرانی. من ماه مبارک رمضانی را به یاد ندارم که در آن ربنا را شنیده باشم و منقلب نشده باشم. این نوا به شدت حال مرا خوب می‌کند. انگار این نغمه‌ها از آسمان خوانده می‌شوند.

نویسنده: امیرحسین مدرس